Türkiye’nin en doğusunda, her sokağı tarih kokan, her köşesinde ayrı bir kültürel miras barındıran büyüleyici bir kent Kars. Karlar altında bir kış masalını yaşatan, bahar ve yaz aylarında ise uçsuz bucaksız yeşillikleriyle büyüleyen bu şehir, son yıllarda gezginlerin en gözde rotalarından biri haline geldi. Rus işgali döneminden kalan mimari dokusu, bin yıllık medeniyetlere ev sahipliği yapmış kadim toprakları ve damak çatlatan lezzetleriyle Kars, sıradan bir seyahatten çok daha fazlasını vaat ediyor.
- 1. 1. Zamanda Yolculuk: Ani Arkeolojik Alanı (Ani Harabeleri)
- 2. 2. Şehrin Zirvesi: Kars Kalesi ve Tarihi Kale İçi
- 3. 3. Rus Mimarisi ve Baltık Stili Sokaklar
- 4. 4. Kışın Kalbi: Çıldır Gölü ve Atlı Kızaklar
- 5. 5. Kristal Karlar Diyarı: Sarıkamış Kayak Merkezi
- 6. 6. Kars’ın Kültürel Hafızası: Müzeler
- 7. Kars Seyahatinde Ne Yenir?
- 8. Kars’a Ne Zaman Gidilir ve Nasıl Ulaşılır?
Gezmeklebitmez ekibi olarak, Doğu’nun bu özel şehrini adım adım keşfetmeniz için kapsamlı bir rota hazırladık. İşte tarihi, doğası ve kültürüyle mutlaka görmeniz gereken Kars’ta gezilecek yerler listesi.
1. Zamanda Yolculuk: Ani Arkeolojik Alanı (Ani Harabeleri)
Ani Arkeolojik Alanı
Kars denildiğinde akla gelen ilk ve en görkemli yer şüphesiz Ani Arkeolojik Alanı’dır. Türkiye-Ermenistan sınırını çizen Arpaçay Nehri’nin kenarında kurulan bu kadim şehir, “1001 Kilise Şehri” veya “40 Kapılı Şehir” olarak da bilinir. 2016 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren Ani, İpek Yolu üzerinde yer alması sebebiyle döneminin en zengin ve kozmopolit metropollerinden biriydi.
Ermeni mimarisinin en güzel örneklerini barındıran Ani Katedrali (Fethiye Camii), surlar arasından süzülen heybetli duruşuyla sizi karşılar. Ardından Selçukluların Anadolu’da inşa ettiği ilk Türk camisi olan Ebul Manuçehr Camii’ni ziyaret edebilirsiniz. Caminin pencerelerinden Arpaçay’ın derin vadisine bakmak, size zamanın ötesinde bir duygu yaşatacaktır. Aziz Prkich (Halaskar) Kilisesi, Tigran Honents Kilisesi ve Genç Kızlar Manastırı gibi yapılar da Ani’de mutlaka görmeniz gereken diğer önemli eserlerdir. Burayı tam anlamıyla hissetmek için en az 3-4 saatinizi ayırmanızı öneririz.
2. Şehrin Zirvesi: Kars Kalesi ve Tarihi Kale İçi
Kars Kalesi
Kars merkezinde nereye dönerseniz dönün, gözünüzün çarpacağı en heybetli yapı Kars Kalesi’dir. 1153 yılında Saltuklu Veziri Firuz Akay tarafından yaptırılan kale, yüzyıllar boyunca şehri dış tehditlere karşı korumuş. Defalarca yıkılıp yeniden inşa edilen bu askeri deha eseri, günümüzde şehrin en güzel panoramik manzarasını sunan nokta konumunda.
Kaleden aşağıya doğru indiğinizde ise “Kale İçi” olarak adlandırılan tarihi bölgeye ulaşırsınız. Burada adeta bir açık hava müzesi sizi bekler. 12 Havariler Kilisesi (Kümbet Camii), Ermeni ve Selçuklu mimarisinin sentezini görebileceğiniz çok özel bir yapıdır. Hemen yakınındaki tarihi Taş Köprü, Kars Çayı’nın iki yakasını birbirine bağlar. Köprünün çevresinde yer alan Mazlumağa Hamamı ve Topçuoğlu Hamamı gibi Osmanlı dönemine ait yapılar da bölgenin tarihi dokusunu tamamlar.
3. Rus Mimarisi ve Baltık Stili Sokaklar
Kars Sokakları
Kars merkezini yürüyerek keşfetmek, bir Anadolu şehrinden ziyade bir Kuzey Avrupa kentinde dolaşıyormuş hissi verir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın (93 Harbi) ardından 40 yıl boyunca Rus işgali altında kalan şehirde, Hollandalı mühendisler tarafından uygulanan “Izgara Plan” sistemi kullanılmıştır. Birbirini dik kesen bu geniş caddeler, Baltık mimari tarzının en nitelikli örnekleriyle süslenmiştir.
Özellikle Atatürk Caddesi, Ordu Caddesi ve Faikbey Caddesi üzerinde yürürken başınızı yukarı kaldırmayı unutmayın. Siyah bazalt taşından yapılmış, pencereleri ahşap oymalı, oymalı sütunlara sahip tarihi binalar göz alıcıdır. Günümüzde valilik konutu, defterdarlık, ticaret odası veya otel olarak kullanılan bu yapıların en popüler olanları Cheltikov Oteli (tarihi konak) ve İsmet Paşa İlkokulu binasıdır. Bu sokaklarda fotoğraf çekmek, Kars seyahatinizin en keyifli anlarından biri olacaktır.
4. Kışın Kalbi: Çıldır Gölü ve Atlı Kızaklar
Çıldır Gölü Kızak
Kars seyahatinizi kış aylarına denk getirdiyseniz, hayatınız boyunca unutamayacağınız bir deneyim sizi bekliyor demektir: Çıldır Gölü. Kars ile Ardahan arasında yer alan ve deniz seviyesinden yaklaşık 1959 metre yükseklikte bulunan bu göl, kış aylarında tamamen buz tutar. Buz kalınlığı yer yer 40-50 santimetreyi bulduğunda, gölün üzeri devasa bir oyun alanına dönüşür.
Çıldır Gölü’nde yapılması gereken en klasik aktivite, atlı kızaklara binerek buzun üzerinde kaymaktır. Uçsuz bucaksız beyazlığın ortasında, çıngırak sesleri eşliğinde ilerlemek tarifsiz bir duygudur. Ayrıca yerel balıkçıların buzları kırarak sarıbalık avladıkları “Eskimo usulü” balıkçılığı izleyebilir, ardından göl kenarındaki restoranlarda bu taze balıkların tadına bakabilirsiniz. Eğer şanslıysanız, donmuş göl üzerinde yöresel halk dansları gösterilerine veya aşık atışmalarına da denk gelebilirsiniz.
5. Kristal Karlar Diyarı: Sarıkamış Kayak Merkezi
Kars Sarıkamış Kristal Kayak Merkezi
Dünyada sadece Alp Dağları’nda ve Türkiye’de Sarıkamış’ta görülen çok özel bir doğa olayı vardır: Kristal kar. Nem oranı çok düşük olduğu için birbirine yapışmayan ve pırıl pırıl parlayan bu kar yapısı, kayak tutkunları için adeta bir cennettir. Sarıkamış Kayak Merkezi, sarıçam ormanlarıyla çevrili yapısı sayesinde çığ tehlikesinden uzak, güvenli ve muazzam bir kayak deneyimi sunar.
Sadece kış sporları için değil, tarihi açıdan da büyük önem taşıyan Sarıkamış’ta, I. Dünya Savaşı’ndaki kahraman askerlerimizin anısına yapılan Sarıkamış Şehitliği’ni ziyaret edip saygı duruşunda bulunabilirsiniz. Ayrıca ilçe merkezinde yer alan ve tamamen çivi kullanılmadan ahşap birbirine geçirilerek yapılan Katerina Köşkü (Av Köşkü), Rus Çarı II. Nikola tarafından yaptırılmış, mimari açıdan görülmeye değer gizemli bir yapıdır.
6. Kars’ın Kültürel Hafızası: Müzeler
Kars’ta gezilecek yerler listesine şehrin entelektüel ve tarihi birikimini yansıtan müzeleri eklememek olmaz. Şehir, son yıllarda açılan modern müzecilik konseptleriyle de dikkat çekiyor.
Kars Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi: Yakın tarihimizin en hüzünlü ve gururlu sayfalarından birine ışık tutan bu müze, eski Kanlı Tabya binasında yer alıyor. İnteraktif sergiler, askerlerin balmumu heykelleri ve ışıklandırmalarıyla insanı derinden etkileyen müze, özellikle 90 bin şehidimizin anısına yapılan çarık detaylı oda ile hafızalara kazınıyor.
Kars Müzesi: Bölgede yapılan arkeolojik kazılarda elde edilen Paleolitik dönemden kalma eserler, Selçuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerine ait etnografik objeler burada sergileniyor. Kars’ın köklü tarihini kronolojik olarak anlamak için harika bir durak.
Peynir Müzesi: Türkiye’nin ilk peynir müzesi olan bu mekan, Kars’ın dünyaca ünlü gravyer ve kaşar peynirinin yapım serüvenini, tarihi mandıracılık kültürünü çok keyifli bir görsellikle aktarıyor. Tarihi Süvari Tabya binasının restore edilmesiyle açılan müze, gastronomi meraklılarının favorisi.
Kars Seyahatinde Ne Yenir?
Kars, sadece tarihiyle değil mutfağıyla da sizi kendine hayran bırakacak bir şehir. Buraya kadar gelmişken tadına bakmanız gereken yöresel lezzetleri şöyle sıralayabiliriz:
Kars Kazı: Şehrin en ünlü yemeğidir. Özellikle kar yedikten sonra kesilen kazların eti kurutulur ve bulgur pilavı eşliğinde servis edilir. Oldukça lezzetli ve doyurucudur.
Piti Kebabı: Kuzu eti, nohut ve zerdeçalın bir araya gelmesiyle hazırlanan, ekmeklerin üzerine suyu dökülerek yenen geleneksel bir lezzettir.
Hangel: Kars mantısı olarak da bilinir. Kıymasız, kare şeklinde kesilen hamurların haşlanıp üzerine bol sarımsaklı yoğurt ve karamelize soğan dökülmesiyle servis edilir.
Kars Gravyeri ve Eski Kaşar: Dünyaca ünlü bu peynirleri yerinde tatmak ve mutlaka evinize dönerken satın almak gerekir. Bogatepe (Zavot) köyü, bu peynir üretiminin merkezidir.
Kars’a Ne Zaman Gidilir ve Nasıl Ulaşılır?
Kars’a gitmek için en popüler dönem, bembeyaz örtünün şehri kapladığı Aralık – Mart ayları arasıdır. Ancak doğanın uyandığı, Ani Harabeleri’nin yeşilliklerle kaplandığı Mayıs ve Haziran ayları da kültür turları için idealdir.
Ulaşım için en keyifli alternatif şüphesiz Ankara’dan kalkan Doğu Ekspresi veya Turistik Doğu Ekspresi trenleridir. Yaklaşık 25-30 saat süren bu yolculuk, muazzam manzaralar eşliğinde bir seyahat klasiğidir. Zamanı kısıtlı olanlar için ise Kars Harakani Havalimanı’na büyük şehirlerden düzenli uçak seferleri mevcuttur.
Doğu’nun bu mağrur, misafirperver ve buram buram tarih kokan şehrini keşfetmek, seyahat anılarınıza unutulmaz sayfalar ekleyecektir. Yeni rotalarda buluşmak üzere, şimdiden iyi yolculuklar!
